Türkçede Gramatikal Bir Çöp Kutusu: İkilemeler
( A Grammatical Dustbin Category: Reduplications )

Yazar : Nuh Doğan    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2024
Sayı : 34
Sayfa : 77-85
Doi : http://dx.doi.org/10.25068/dedekorkut612
    


Özet

The vocabulary of languages ??includes different elements in terms of morphology, syntax and semantics. It is accepted that the vocabulary of Turkish mostly consists of core words, idioms, compound words, formulaic expressions, proverbs and reduplications. However, the vocabulary elements of languages ??are not limited to these. The vocabulary of Turkish can also include different elements beyond these. The most important of these are collocations, binomina, verb sequences, biverba, lexical and grammatical frames. Although reduplications are defined with their specific features in Turkish language studies, sometimes different vocabulary elements such as idioms, collocations, as well as repetitions, verb sequences, hendiadyoin or binominal and biverba, units with more than two words have been referred to as reduplications. Reduplications have been a problematic term and field of study in terms of both terminology and content and have been used as a grammatical dustbin category. Different vocabulary and grammatical elements have been considered as reduplications in terms of their rough formal features in Turkish language studies. In particular, elements defined with the terms of double repetitions and triplets, quadruplets, quintuplets are often grouped under the umbrella of reduplication together with the other elements in question. Especially binomina and biverba referred to with the term hendiadyoin and repetitions are mostly seen as the same. However, while repetitions are a grammatical structure and expression, fixed double nouns and verbs are a lexical unit. The term reduplication has also been used to include verb sequences and double verbs that develop from sequential sentence structures. While verb sequences are multi-word and syntactic phenomena, biverba are lexical and grammatical units formed under the influence of lexicalization and grammaticalization. The term reduplication should be distinguished from different vocabulary elements and should be limited to certain vocabulary or grammatical elements. In this study, it has been argued that formulaic binomina and biverba, namely hendiadyoin and verb sequences, are different from repetitions, that it is no longer possible to cover these dissimilar lexical and syntactic categories with the term reduplication, and that the lexical and grammatical elements in question can be distinguished with certain criteria



Anahtar Kelimeler

Reduplication, verb squences, binomina and biverba, repetitions, dustbin category



Abstract

Dillerin söz varlığı morfolojik, söz dizimsel ve anlamsal açıdan birbirinden farklı unsurlar içerir. Türkçenin söz varlığının çoğunlukla çekirdek sözcükler, deyimler, birleşik sözcük¬ler, kalıp ifadeler, atasözleri ve ikilemelerden oluştuğu kabul edilir. Ancak dillerin söz varlığı unsurları bunlardan ibaret değildir. Türkçenin söz varlığı da bunların ötesinde farklı ögeler içerebilmektedir. Bunların başında eşdizimler, ikili adlar, fiil dizileri, ikili fiiller, sözlüksel ve dil bilgisel çerçeveler sayılabilir. İkilemeler Türk dili araştırmalarında her ne kadar belirli özellikleriyle tanımlansa da kimi zaman deyim, eşdizim gibi farklı söz varlığı ögeleri yanı sıra tekrarlar,fiil dizileri, hendiadyoin ya da ikili ad ve ikili fiiller, ikiden çok sözcüklü birimler de ikilemeler terimiyle karşılanmıştır. İkilemeler hem terim hem de içerik açısından sorunlu bir terim ve çalışma alanı olmuş ve bir dil bilgisel çöp kutusu olarak kullanılmıştır. Türk dili araştırmalarında farklı söz varlığı ve dil bilgisel unsurlar kaba biçimsel özellikleri açısından ikileme olarak ele alınmıştır. Özellikle ikili tekrarlar ve üçleme, dörtleme, beşlemeler terimleriyle tanımlanan unsurlar çoğu zaman söz konusu diğer unsurlarla birlikte ikileme çatısı altında toplanmıştır. Özellikle hendiad-yoin terimiyle anılan ikili adlar ve ikili fiiller ile tekrarlar çoğunlukla aynı görülmüştür. Oysa tekrarlar dil bilgisel bir yapı ve ifade iken kalıp ikili ad ve fiiller bir sözlük birimidir. İkileme terimi aynı zamanda sıralı cümle yapılarından gelişen fiil dizilerini ile ikili fiilleri içerecek şekilde kullanılmıştır. Fiil dizileri çok-sözcüklü ve söz dizimsel olgu iken ikili fiiller sözlükselleşme ve dilbilgiselleşmenin etkisiyle oluşan sözlüksel ve dil bilgisel bi¬rimlerdir. İkileme teriminin farklı söz varlığı unsurlarından ayırt edilmesi ve belirli söz¬varlığı ya da dil bilgisel unsurlar için kullanılarak sınırlandırılması gerekmektedir. Bu çalışmada kalıp ikili ad ve fiillerin yani hendiadyoin ve fiil dizilerinin tekrarlardan farklı olduğu, birbirine benzemez bu sözlüksel ve söz dizimsel kategorilerin ikileme terimiyle karşılamanın artık mümkün olmadığı, söz konusu sözlüksel ve dil bilgisel ögelerin belirli ölçütlerle ayırt edilebileceği ileri sürülmüştür.

 

 

.



Keywords

İkileme, fiil dizileri, ikili adlar ve fiiller, tekrarlar, çöp kutusu kategorisi.